İdrar Nasıl Oluşur? İdrar Oluşum Aşamaları

0 0

İdrar Nasıl Oluşur?

Günde her insan, bir kaç kere wc’ye gitmesi gerekir. Bu gerekliliğe sebep olan idrar nasıl oluşur? Böbrekler, idrar miktarını azaltarak ya da çoğaltarak vücudun su miktarını dengede tutar. Glomerüler süzüntü, kimyasal olarak kan plazmasına benzer. Bu süzüntünün hepsi vücuttan atılmaz. Bu süzüntünün büyük bir kısmı tekrar emilerek dolaşıma geri döner. Sadece zararlı maddeler idrar yoluyla vücuttan atılır.

Bir gün boyunca süzülen plazma miktarı, 180 litreyi bulur. Kan plazması günde ortalama olarak 60 defa böbreklerden süzülmektedir. Bu miktarın yüzde 99’u geri emilerek dolaşıma katılır. Böylece yaklaşık 1.5 litre idrar atılmış olur.

Peki, böbreklerde idrar nasıl oluşur. Böbreklerde idrar oluşumu üç aşamada gerçekleşir. Bunlar, süzülme (filtrasyon), geri emilim (reabsorpsiyon), salınımdır (sekresyon).

Böbrekler hakkında daha fazla bilgi için Böbreğin Görevi isimli yazıyı okuyabilirsiniz.

İdrar Oluşum Aşamaları

Süzülme

İdrar oluşumunda ilk adım olan süzülme, renal korpüsküllerde gerçekleşen fiziksel bir süreçtir. Böbreğe gelen kan nefronlara götürülür. Glomerülusa gelen kan, kanı buradan götüren kanalların getiren kanallara göre daha dar olması nedeniyle glomerülleri hızla terk edemez. Bu nedenle glomerüllerde kan yığılması olur. Böylece basınç yükselir. Bu yüksek basınç sayesinde kan plazması glomerüllerden bowman kapsülüne süzülür. Buradan da böbrek tüplerine geçer. Bu geçiş sırasında süzülme işlemi meydana gelir.

Kanın süzülmesini sağlayan diğer mekanizma ise glomerüllere gelen kanın getirici kanallar ile gelen kandaki hidrostatik basıncın yüksek olmasıdır. Hidrostatik basınç kanın bowman kapsülü içerisine süzülmesini sağlar. Büyük moleküllü maddeler ise bowman kapsülünden geçemez.

Dakikadaki süzülme miktarı ortalama 125 mililitredir. Fakat süzülme hızı getirici ve götürücü kanalların çapındaki değişiklikler ya da kan basıncındaki değişiklikler ile değişebilir. Örneğin stres durumlarında süzülme hızı düşebilir.

Geri Emilim

İdrar oluşumunun ikinci aşamasıdır. Böbrek tüplerinin tüm bölümlerinde hem aktif hem de pasif geçiş mekanizmaları mevcuttur. Börek tüpleri, Glomerüllerden gelen ve böbrek tüpleri boyunca ilerlerleyen maddeleri, organizmanın o anki ihtiyacına göre geri emerler.

İdrar oluşumunun ilk aşaması olan süzülme ile böbrek tüplerine geçen süzüntü şeklindeki su ve erimiş maddeler tekrar emilerek kana yani dolaşıma katılır. Bu olaya geri emilim denir.

Su ve suda erimiş maddeler en çok proksimal tübüllerden emilir. Bunun dışında distal tübül ve toplayıcı kanallardan da geri emilim olur. Geri emilim, basit ve aktif geçiş ile önce tubulus epitel hücrelerine buradan da kana doğrudur. Bazı hormonlar tubuluslarda geri emilecek maddeler üzerinde etkilidir. Bunlar;

  • Aldesteron, sodyum iyonunun geri emilimini artırır.
  • ADH, toplayıcı kanalların suya geçirgenliğini kontrol eder.
  • ANH, idrar hacminin düzenlenmesinde önemli rol oynar.

Tubuluslardan aktif taşıma ile geri emilen maddeler için bir eşik değer söz konusudur. Bu duruma en iyi örnek glikoz taşınmasıdır. Kan glikoz konsantrasyonu normal olduğu zaman glomeruslardan süzülen glikozun hepsi posimal tubulus bölgesinde aktif taşınma ile geri emilir. İdrara hiç glikoz çıkmaz. Kan glikoz konsantrasyonu normalden yüksek olduğu zaman aktif taşımada görev alan taşıyıcı moleküllerin doygunluğa erişmesi sonucu glikozun fazlası geri emilemez ve glikoz idrara çıkar. Geri emilemeyen tubulus sıvısı içinde kalan glikoz fazlası, osmotik güç oluşturarak suyu da beraberinde sürükler.

Salgılama

İdrar oluşumunun son aşamasıdır. Vücut için zararlı olmayan ya da zararlı ola atık ve yabancı maddelerin, kandan alınıp tubulus sıvısına verilmesi olayıdır. Proksimal ve distal tubulus hücreleri hidrojen iyonu salgılar. İdrarın asitleştirilmesi, toplayıcı kanallarda olur. Tubuluslarda, hidrojen ve potasyum iyonları salgılama ile idrara geçer. Bu iyonların idrara geçmesi ile sodyum iyonu kana geri emilir.

Salgılama sırasında tubuluslardan bizzat bazı maddeler alınır ve idrara verilir. Kandan alınıp idrara verilen maddeler;

  • Su
  • Kreatinin
  • Asit
  • Potasyum
  • Magnezyum
  • Sülfat
  • Klorür

İdrarın Özellikleri

Erişkin bir insan günde yaklaşık 1000-1800 cc idrar çıkarır. İdrarın rengi sabahın ilk saatlerinde koyu sarı olmakla birlikte, ilerleyen saatlerde açık sarıya döner. İdrar;

  • Su
  • Tuz
  • Üre
  • Ürik asit
  • Kreatinin gibi protein atıklarından meydana gelir.

Sarı renk hemoglobinin parçalanması sonucu açığa çıkan ürokrom pigmentlerinden ileri gelir. Ayrıca beslenme ve alınan ilaçlara bağlı olarak idrarın rengi değişir. Uzun süre bekletilen idrarda bakteriler tarafından ürenin amonyağa dönüşmesi sonucu keskin bir amonyak kokusu görülür. Normal idrarda glikoz ve plazma proteinleri bulunmaz.

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.