Fosfor: Kullanım Alanları, Özellikleri, Elde Edilmesi

0 0

Fosfor Nedir?

Fosfor kullanım alanları arasında evlerimizde kullandığımız kibrit olan bir elementtir. Fosfor, atom numarası 15, simgesi ise P olan azot ailesinin bir üyesi olan ametal bir elementtir.

Fosfor Kullanım Alanları

Fosfor kullanım alanları açısından zengin bir elementtir. Fosfor kullanım alanları şunlardır:

  • Fosfor, fosfat halinde gübrelerde kullanılır.

 

  • Bronzların bileşimine girer.

 

  • Alaşımların sertliğini arttırır.

 

  • Radyoaktif fosfor doku bozuklukları ve egzamanın ışınla tedavisinde kullanılır. Ayrıca lösemi tedavilerinde de fosfordan yararlanılır.

 

  • En yaygın kullanım şekli ise evlerde bulunan kibritlerdir.

 

  • Canlıların hücresel etkinlikleri için gerekli bir elementtir. Hücre sıvılarında fosfat iyonu halinde bulunur. Fosfor, kalsiyum fosfat bileşiği halinde dişler,n ve kemiklerin temel bileşenidir. Ayrıca kalıtımdan sorumlu DNA hücreleri de fosfor içerir. Besinlerden sağlanan enerji ATP molekülleri halinde depolanır. Bu moleküller de fosfor içerir. Yani, fosfor kullanım alanları içerisinde canlıların yaşamsal faaliyetlerini sürdürmesi de vardır.

 

  • Fosforun beyaz, kırmızı ve siyah olmak üzere üç ana gruba ayrılan 10 kadar ayrı biçimi yani alotropu vardır. Beyaz fosfor, çok zehirli bir maddedir. Fosforun en çok tepkimeye yatkın olan biçim beyaz fosfor, askeri amaçlı sis ve yangın bombalarının üretiminde kullanılır. Kırmızı fosfor ise kibritlerdeki sürtme yüzeylerinin yapımında kullanılır.

 

  • Fosforun bileşiklerinden olan fosforlu hidrojen veya diğer adıyla fosfin, yarı iletken elektronik malzemelerin üretiminde kullanılır.

 

  • Fosforun bir başka bileşiği olan fosfor pentoksit, kimyasal çözümlemelerde su giderici, organik bileşimlerde yoğunlaştırıcı olarak kullanılır. Bu bileşiğin suyla tepkimesinden elde edilen fosforik asit ise, pastacılıkta kabartma tozu, diş macunlarında çökelti temizleyici ya da deterjanlarda katkı maddesi olarak kullanılır.

 

  • Fosfor atomları ile karbon atomlarının doğrudan bağlanmasıyla oluşan organik fosfor bileşiklerinin yaşamsal önem taşıyan kullanım alanları şunlardır: Mayalanma, Fotosentez, kas kasılması.

 

  • Sanayide bazı organik fosfor bileşikleri ise plastikleştirici, benzinler için katkı maddesi, böcek ilaçları  gibi kullanım alanlarında yer almaktadır.

 

Fosfor Özellikleri

Fosfor kullanım alanlarında  sonra fosforun özelliklerine geçelim. Fosforun özellikleri şunlardır:

  • Fosfor, yarı saydam, renksiz, yumuşak ve karanlıkta ışıldayan mumsu bir katıdır. Hava ile temas ettiğinde kendiliğinden tutuşarak yoğun beyaz dumanlar çıkarır.

 

  • Element halinde ki fosforu ilk kez 1669 yılında Alman simyacı Hennig Brand idrarı buharlaştırarak elde etmiştir.

 

  • Bazı göktaşları dışında doğada serbest halde bulunmaz. Yer kabuğunda en bol bulunan elementler arasında 12. sırada yer alır.

 

Fosfor Nasıl Elde Edilir?

Fosfor, kayaçlarda minerallerde bitki ve hayvanların dokusunda bileşikler halinde bulunur.

Sanayide fosfor üretiminin en önemli kaynağı, fosforittir. Element halindeki fosfor, bu fosfat kayacının kok kömürü ve silisle birlikte elektrik fırınlarında ısıtılarak indirgenmesiyle elde edilir.

Sürekli yüklenen fırında bu maddeler

  • fosfor buharına,
  • karbon monoksit gazına,
  • kalsiyum silikata dönüşür.

Açığa çıkan fosfor buharlarının soğutularak yoğunlaştırılmasıyla sıvı ya da katı haldeki fosfor elde edilir. Kendiliğinden tutuşmasını önlemek için su dolu kaplarda depolanır.

 

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.