Borun Kullanım Alanları ve Özellikleri Nedir?

0 0

Bor Nedir?

Bor, periyodik tablonun bor grubu diye bilinen IIIA grubunda yer alan ve ametal olan bir kimyasal elementtir. Borun kullanım alanları arasında bitkilerin gelişmesi ve sanayi alanları vardır. Borun kullanım alanları hakkında detaylı bilgiye geçmeden önce borun özellikleri hakkında bilgi verelim.

Borun Özellikleri

  • Saf bor kristali, parlak siyah renktedir. Yüksek sıcaklıklarda elektriği bir metal gibi ileten, düşük sıcaklıklarda ise yalıtkan duruma gelen bir yarı iletkendir.

 

  • Silisyum karbür gibi bazı aşındırıcıları çizecek sertlikte olmasına rağmen kırılganlığı nedeniyle kesici alet yapımına elverişli değildir.

 

  • Ağırlıkça yer kabuğunun yüzde 0,001’ini oluşturan bor, doğada;
    • Boraks
    • Kernit
    • Tinkalkonit
    • Kolemanit
    • Uleksit
    • Turmalin gibi bileşikler halinde bulunur.

    En önemli bor cevherleri olan bu minerallerden boraks, kernit ve tilkalkonit özellikle Türkiye’de ve ABD’de zengin yataklar oluşturur. Kolemanit Türkiye’de yoğunlaşmıştır.

  • Bor kristali olağan sıcaklarda kolay kolay kimyasal tepkimeye girmez. Kaynar hidroklorik asitten etkilenmez. Sıcak ve derişik nitrik asit ise ince toz haline getirilmiş boru çok yavaş olarak borik aside çevirir. Kimyasal davranım açısından bor bir ametaldir.

 

  • Bor bileşiklerinde +3 değerliklidir. Ama ilk üç iyonlaşma enerjisinin yüksek oluşu B+3 iyonu içeren bileşiklerin oluşumunu engeller. Bu nedenle de bor tüm bileşiklerinde çevresine üç ya da dört atom, iyon ya da molekül alarak kovalent bağıyla bağlanır.

 

  • Atom numarası 5, erime noktası 2300 santigrat derece , kaynama noktası 2550 santigrat derecedir.

 

Bor Nasıl Elde Edildi?

Bor elementini ilk kez 1808’de Joseph Louis Gay-Lussac ile Louis-Jacques Thenard ve onlardan bağımsız olarak Sir Humphry Davy, borik asidi potasyumla ısıtarak ayrıştırdılar. Bu yöntemle elde edilen katkılı ve amorf haldeki kahverengimsi siyah toz, yüz yılı aşkın bir süre borun bilinen tek formu olarak kaldı.

Oldukça güç elde edilen katkısız bor kristalleri bor bromürü ya da bor klorürü elektirkle ısıtılmış bir tantal filaman üzerinde hidrojenle indirgeyerek elde edilir.

Borun Kullanım Alanları

Borun kullanım alanları şunlardır:

  • Çelik yapımında ürü sertliğini arttırmaya yönelik yaygın uygulamalardan bir bileşime az miktarda bor katmaktır. Üretim sırasında metal eriyiğe demir alaşımı halinde eklenen bor, çoğu çelikte yüzde 0,001 ile 0,005 arasında değişen oranlarda yer alır.
  • Bor, demir dışı metal sanayilerinde çoğunlukla oksit giderici olarak, bakır temelli alaşımlarda ve yüksek iletkenlik bakırında gaz giderici olarak, aluminyum dökümlerinde ise taneciklerin inceltilmesinde kullanılır.

 

  • Yarı iletkenlerin üretiminde elektrik iletkenliğini ayarlamak amacıya silisyum ve germanyuma çok duyarlı bir tartımla az miktarda bor eklenir.

 

  • Toprakta borik asit ya da boratlar halinde eser miktarda bulunan bor, kara bitkilerinin gelişmesi içi gerekli olan elementlerden biridir. Bitkilerle beslenen hayvanların gelişmesinde de dolaylı olarak rol oynar. Eksikliği sebzelerde kuru leke ve çürüklük hastalığına yol açar. Fazlalığı da bitkilerde ölüme neden olabilir.

Bor Bileşiklerinin Kullanım Alanları

  • Borakstan, uzun zamandan beri sabunlarda ve yumuşak antiseptiklerde yararlanılır. Ayrıca metal oksitlerini kolayca çözdüğünden lehim eriticisi olarak da kullanılmaktadır.

 

  • Çeşitli sanayi dallarında kullanılan bor bileşiklerinden biri de borik asittir. Bu bileşik beyaz renkli olup, derişik bir boraks çözeltisini sülfirik asitle işleyerek elde edilir. Borik asit, daha çok yanıklarda ve yüzeysel yaralarda kullanılan hafif antiseptiklerin ve göz damlalarının temel bileşenlerinden biridir. Ayrıca dokumalarda yanmayı önleyici madde, nikelin elektroliz yoluyla kaplanmasında ya da derilerin sepilenmesinde çözelti bileşeni ve birçok organik kimyasal tepkimede katalizör olarak kullanılır.

 

  • Borik asit ısıtıldığı zaman su kaybederek metaborik asidi oluşturur. Metaborik asidin su kaybetmesiyle oluşan bor oksit ise silisle karıştırıldığında, mutfak ve bazı özel laboratuvar gereçlerinde kullanılan ısıya dayanıklı cam elde edilir.

 

  • Bor çeşitli metallerle birleşerek borürler olarak adlandırılan bileşikler grubunu oluşturur. Bazı borürler, bilinen tüm maddeler içinde en sert ve ısıya en dayanıklı olanlardır. Bı özellikleriyle çeşitli alanlarda kullanılırlar. Örneğin aluminyum borür birçok öğütme ve perdahlama işleminde elmas tozunun yerini alır.

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.