Berilyum: Kullanım Alanları, Özellikleri, Hakkında Bilgi

0 0

Berilyum Nedir?

Berilyum, periyodik tablonun IIA grubunda yer alan toprak alkali metaller grubuna üye kimyasal elementtir. 1957 yılına kadar glusinyum olarak adlandırılmıştır. Berilyum kullanım alanları genel olarak metalurji ve nükleer teknolojidir. Berilyumun kullanım alanları yazının ilerisinde daha detaylı incelenecektir.

Berilyum Nasıl Bulundu?

1798 yılında Louis-Nicolas Vauquelin tarafından beril ve zümrüt kristalleri içinde oksit halinde bulundu. Birbirlerinden habersiz olarak çalışan Friedrich Wöhler ve Bussy de 1828 yılında baryum klorürü potasyumla indirgeyerek berilyumu metal halinde elde ettiler.

Berilyum Özellikleri

  • Çelik griliğinde olan berilyum, oda sıcaklığında oldukça gevrektir.

 

  • Doğada serbest halde bulunmaz.

 

  • Yeryüzündeki kor kayaçların yaklaşık yüzde 0,0006’sının berilyumdan oluştuğu düşünülmektedir.

 

  • Doğada bol miktarda bulunan beril (berilyum aluminosilikat) ve bertrandit (berilyum silikat) mineralleri, berilyum hidroksitin sanayi çapında üretilmesini olanaklı kılar.

 

  • Metal halindeki berilyum ise sanayide berilyum flüorün magnezyumla indirgenmesi ve berilyum klorürün elektrolizi yoluyla elde edilir.

 

  • Berilyum erime noktası oldukça yüksek olan tek kararlı hafif metaldir.
  • Elektrik iletkenliği ve ısı iletkenliği yüksektir.

 

  • Yüksek sıcaklıklarda mekanik özellikleri artar.

 

  • Oksitlenmeye karşı direnci ve esneklik katsayısı çok yüksektir.

 

  • Bileşikleri +2 değerlidir.

 

  • Bileşikleri genellikle renksiz ve tatlıdır. Yazının başında belirtildiği gibi berilyum daha önceden glusinyum ismiyle adlandırılmıştı. Bunun sebebi, Yunanca tatlı manasına gelen glukus kelimesinde gelmektedir.

 

  • Çözelti, kuru toz veya buhar halindeki çözünür bileşikleri zehirlidir. Bu bileşikler, dokunma yoluyla deri iltihabına, solunum yoluyla şiddetli zehirlenme belirtilerine yol açar.

 

  • Atom numarası 4, atom ağırlığı 9,0122 g/mol, erime noktası 1278 santigrat derce, kaynama noktası 2970 santigrat derecedir.

Berilyum Kullanım Alanları

Berilyumun esneklik katsayısı çelikten bile fazla olması nedeniyle teknolojinin çeşitli alanlarında kullanılmaktadır. Berilyum kullanım alanları hakkında daha fazla detaya inelim:

  • Berilyum X ışınlarını aluminyumdan 17 kat daha fazla geçirir. Bu yüzden X ışını lambalarının ışın çıkış pencerelerinin yapımında yaygın olarak kullanılır.

 

  • Füzelerde, uçaklarda ve uzay araçlarında kullanılan jiroskopların, ivme ölçerlerin, bilgisayar parçalarının ve diğer güdüm aygıtlarının yapımında kullanılır.

 

  • Ağır iş makinelerinin fren tamburlarında ve soğutma sistemine gereksinim duyulan çeşitli düzeneklerde berilyumdan yararlanılır.

 

  • Sanayide üretilen berilyumun büyük bir bölümü sert alaşımların düşük yüzdeli bileşeni ve berilyumlu bakırın ana bileşeni olarak kullanılır.

 

  • Yay ve benzeri malzemelerin yapımında kullanılan demir ve nikel temelli alaşımların üretiminde kullanılır.

 

  • Berilyumlu bakır, kıvılcım sıçramasının tehlikeli olabileceği yerlerde örneğin barut fabrikalarında kullanılan aletlerin temel yapım malzemesidir. Berilyumun kıvılcım oluşumunu engelleme özelliği yoktur. Fakat bakırı güçlendirerek darbe sonucu kıvılcım oluşumunu engeller.

 

  • Yükseltgenebilen alaşımlara az miktarda eklenen berilyum, yüzeyde koruyucu bir kayman oluşturarak magnezyum tutuşma özelliğini azaltır. Gümüş alaşımların kararmasını yavaşlatır.

 

  • Atom fiziği, nötronların bulunmasını da berilyuma borçludur. 1932’de Sir James Chadwick, alfa parçacıklarıyla bombardımana tutulan berilyumdan dışarı fırlatılan parçacıkları gözlemlemiş ve nötron adını vermişti. O tarihten bu yana berilyum, alfa ışınları yayan çeşitli maddelerle, özellikle radyumla karıştırılarak nötron kaynağı olarak kullanılmaktadır.
  • Berilyumun oksijenli bileşiği olan berilyum oksit (BeO), elektrik direnci, dielektrik gücü ve ısı iletkenliği son derece yüksek olan tuğlamsı bir maddedir. Yüksek sıcaklıklarda çalışan nükleer aygıtlarda kullanılan seramik malzemelerin yapımı gibi çeşitli kullanım alanları vardır.

 

  • Berilyumun klorlu bileşiği olan berilyum klorür Friedel-Crafts tepkimesinde katalizör olarak kullanılır. Ayrıca berilyumun elektroliz yoluyla üretilmesinde ve arıtılmasında kullanılır.

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.