Afiş Nedir? Afişin İşlevi ve Tarihsel Gelişimi

0 1

Afiş

Afiş Nedir?

Afiş nedir sorusuna şöyle cevap verilir: Bilgi verme, propaganda ya da reklam amacıyla kullanılan, resimli ya da resimsiz metin içeren, kağıttan ya da kumaştan yapılmış duvar ilanı.

Günümüzdeki anlamıyla olmasa da afiş çok eski çağlarda kullanılmaya başlandı.

  • Eski Yunanlılar halka açıklamak istediklerini, tahta tabletlere kazıyorlardı.
  • Romalılar ise gösteri programlarını ya da ticaretle ilgili bilgileri yazdıkları kireçle beyazlatılmış duvar panolarını bulmuşlardı.

Matbaanın bulunmasıyla ortaya çıkan kağıt afiş, önceleri resmi haberler için kullanılırdı. Daha sonraları reklam için kullanılmaya başlandı. 1480 yılında İngiltere’de Salisbury Banyoları’nı tanıtmak için basılan afiş ilk reklam afişi oldu.

Afişin Rolü ve İşlevleri

Afişler başlıca iki kategoriye ayrılır:

  • Bir ürünün satışını artırmak için kullanılan reklam ve ticaret afişleri
  • Çeşitli bilgileri, olayları, düşünceleri, öğretileri yaymak için kullanılan resmi haber ve propaganda afişleri

Her iki afiş türü de halkı etkileyebilmek ve yönlendirebilmek için beğenisini kazanmak zorundadır.

Afiş nedir ve toplumda nasıl bir rol oynar diye sorulursa, kendisine yön veren belirli amaçları yerine getirmesi açısından önemli bir toplumsal rol oynar. Halkın girip çıktığı yerlere, duvarlara, sokaklara asıla afişler günlük yaşamımıza girmiş, özellikle kentlerde çevre düzenlenmesine yeni bir üslup kazandırmıştır.

Afiş, kitle ve bireyler üzerinde ideolojik ve estetik bir baskı yaratır. Beğenileri, alışkanlıkları ve düşünce biçimini yönlendirmesi açısından da moda alanında belirleyici bir etmendir.

Afişin Başarısı

Resim ve grafik tekniklerine özgü görsel bir dil kullanılan bu toplumsal bildirim aracında psikologlar tarafından özenle incelenmiş bazı teknik ve estetik nitelikler aranır. Afişin başarısı şunlara bağlıdır:

  • Vuruculuğuna
  • İnandırma gücüne
  • Okunma kolaylığına
  • İnsan belleğinin bir anda kavrayabileceği, çarpıcı görüntüsüyle kendini kabul ettirecek görsel bir slogana sahip olmasına
  • Düzenleniş biçimine
  • Görüntünün yalınlığına
  • Az sayıda sözcüğün en iyi şekilde kullanılmasına
  • Renklerin uygun biçimde seçilmesine

Afiş Hazırlama Yöntemleri

Bir reklam afişi ele alındığında sanatsal yaklaşım açısından başarılı olmasını sağlayan yöntemler vardır. Bu yöntemler:

  • Görsel-Dilsel karşılaştırma yönteminde örneğin bir çiçek resmi sunulan metne dayanılarak bir güzellik ürünüyle bağdaştırılır.
  • Görsel-dilsel benzeşme yönteminde örneğin sunulan resim ile metnin ortaya koymak istediği ürün arasında gizli bir bağıntı vardır.
  • Görsel birleştirme yönteminde örneğin iki resim birleşerek, kaynaşarak bir üçüncü “süper” resim oluştururlar.
  • Lüks maddeleri özel sözcüklerle belirtme yönteminde örneğin bir parfüm şişesi resminin çizilmesi ve yalnızca bu parfümün markasının belirtilir.
  • Görsel ya da dilsel açıdan abartma yönteminde örneğin 12000 kez büyütülmüş bir bezelye kullanmak.
  • Eğretileme yönteminde tanıtılacak ürünün resminin güzel ya da doğal bir şeyin yerine geçmesi veya bunun tersi. Örneğin, yün yerine kadın saçları, soğuk bir içecek yerine dağ buzulu resmi konması.

Afişçilik Teknikleri

Afişçilik için çok farklı teknikler kullanılabilir. Yalnızca afiş sanatına özgü bir teknik ya da üslup yoktur. Afişi tasarlayan sanatçı, her tasarımda kendini amaçlarına göre değişik tekniklere  yönlendirir. Tekdüzelik ve basmakalıpçılık, afiş yapımında kaçınılması gereken tekniklerdir. Bazı afiş yapımında kullanılan teknikler şunlardır:

  • Desen
  • Grafik
  • Yapıştırma
  • Fotoğraf
  • Fotogravür
  • Fotoğrafçılıkta kullanılan diğer teknikler
  • Gerçeküstücü üslup
  • Geometrik biçimler
  • Soyutlama

Afişin Tarihsel Gelişimi

19. yüzyılın sonlarında bu yana uygulanan tüm üsluplar afiş sanatının zenginleşmesine katkıda bulunmuştur. Jules Cheret 1869 yılında Valentino Balosu afişi renkli taş baskının ilk defa kullanıldığı afiştir. İngiltere’de ise renkli afiş 1890’dan sonra yaygınlaşmaya başlamıştır.

Birinci Dünya Savaşı döneminde aşağı yukarı tüm ülkelerde birbirine benzeyen anlatımcı bir üslup doğmuştur. İki dünya savaşı arasındaki dönem özellikle Fransa’da afiş sanatının en parlak dönemi sayılabilir.

1945’ten bu yana ise afişler yalınlaştırılmış ve kaba bir anlatımcılığa yönelinmiştir. A.B.D afişçiliği Avrupa afişçiliğini de etkileyerek tekdüzeliğe düşmüştür.

Günümüzde ise Afiş sanatı kağıt ve kumaşa yapılmasıyla birlikte, teknoloinin gelişmesiyle üç boyutlu hale getirilmiş ve ışıklandırılmış haldedir. Ayrıca internet ortamında sosyal medyada da sanal afişçilik ön plandadır.

Türkiye’de Afiş Gelişimi

Tür afişçiliğinin Cumhuriyet öncesi döneme kadar uzandığını gösteren bazı belgeler vardır. O dönemde daha çok toplumu çeşitli kuruluşlara yardıma çağıran afişler yapılmıştır.

Balkan Savaşından sonra toplumu yetimlere yardıma çağıran taş baskı afişlerin kahvelere dağıtıldığı bilinmektedir. Daha sonra batıdan gelen afişler kullanılmıştır. Bu afişler Fransız bisküvileri, İsviçre çikolataları ve ilaç gibi bazı ürünler için yapılmış afişlerdi.

Türk afiş sanatının ilk temelleri 1925 yılından sonra İhap Hulusi Görey’in çalışmaları sonucu atılmıştır. Türk afiş sanatının kurucusu sayılır. Türkiye’de ilk kişisel afiş sergisini de açmıştır.

1927 yılında Güzel Sanatlar Akademisi’nde Weber isimli eğiticinin yönetiminde afiş atölyesi açılmıştır. Bu atölyenin başına 1932 yılında Mithat Özar getirilmiştir. İlk Türk afiş eğiticisidir.

1950 yıllarına kadar İhap Hulusi en çok afiş yapan sanatçı olmuştur. Bu yıldan sonra Selçuk Önal, Mesut Manioğlu ve Fikret Akgün çalışmalarıyla ilgi çekmeye başlamışlardır. Sinema dalında Selçuk Önal başarılı afişler yapmıştır.

1960’lı yıllarda duvarlarda daha renkli zaman zaman soyut resim aşamasına varan zeminlerin kullanıldığı afişler görülmeye başlandı. Fikret Akgün bu afişlerde başarılıydı.Yurdaer Altıntaş ve Mengü Ertel de 1960 yılından sonra afiş sanatında etkili olmaya başladılar.

Günümüzde ise reklam ve fotoğrafçılığın gelişmesi afişlerde fotoğrafın ağırlık kazanmasına yol açmıştır. Son yıllarda ise teknolojinin ve sosyal medyanın gelişmesiyle afişler daha çok sanallaşmaya başlamıştır.

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.